Geelzucht klinkt als een ziekte, maar eigenlijk is het vooral een signaal van je lichaam. Je huid of oogwit krijgt een gele kleur en dat valt vaak snel op, zeker bij daglicht. Soms begint het heel subtiel, bijvoorbeeld met een gelige waas in het oogwit. Op andere momenten is de verkleuring duidelijker zichtbaar op de huid. Hoe dan ook, geelzucht is iets om serieus te nemen, omdat er verschillende oorzaken achter kunnen zitten. Op deze pagina lees je waar je op kunt letten en wat je moet doen als je ermee te maken krijgt.
Wat is geelzucht precies?
Bij geelzucht zit er te veel bilirubine in je bloed. Bilirubine is een gele afvalstof die ontstaat wanneer je lichaam oude rode bloedcellen afbreekt. Normaal gesproken verwerkt je lever deze stof en verlaat bilirubine je lichaam via de gal en ontlasting. Als dat proces ergens hapert, kan bilirubine zich ophopen. Dan ontstaat de bekende gele kleur van de huid en het oogwit. Geelzucht is daarom ook niet alleen een ziekte op zichzelf, maar een symptoom dat kan passen bij problemen met de lever, galblaas of galwegen. Dat maakt geelzucht soms lastig. Je ziet aan de buitenkant dat er iets speelt, maar je weet nog niet meteen wat de oorzaak is. Het kan gaan om iets relatief onschuldigs, maar ook om een aandoening die onderzoek nodig heeft. Daarom is het belangrijk om geelzucht niet weg te wuiven.
Hoe herken je geelzucht?
De bekendste klacht bij geelzucht is de gele verkleuring. Vooral het oogwit is vaak een goede plek om te kijken, omdat een verandering daar snel zichtbaar wordt. Bij mensen met een lichte huid valt geelzucht vaak ook op in het gezicht, op de borst of op de armen. Bij een donkere huid kan het soms minder duidelijk zichtbaar zijn, waardoor het oogwit extra belangrijk is. Geelzucht gaat regelmatig samen met andere signalen. Denk aan donkere urine, alsof je sterke thee of cola plast. Ook kan de ontlasting juist heel licht worden, soms grijsachtig of stopverfkleurig. Sommige mensen krijgen jeuk over het hele lichaam, voelen zich moe of hebben minder eetlust. Pijn rechtsboven in de buik kan ook voorkomen, zeker als de galwegen of galblaas betrokken zijn.
Waardoor ontstaat het?
Geelzucht kan verschillende oorzaken hebben. Een veelvoorkomende oorzaak is een probleem met de lever. De lever is als het ware de grote verwerker van afvalstoffen in je lichaam. Als de lever ontstoken, beschadigd of overbelast is, kan bilirubine minder goed worden verwerkt. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren bij hepatitis, bij leverschade door alcohol, door bepaalde medicijnen of door andere leveraandoeningen. Een andere mogelijke oorzaak zit in de galwegen. Gal helpt bij de vertering van vetten en voert onder andere bilirubine af. Als een galsteen vast komt te zitten, kan de afvoer blokkeren. Daardoor kan bilirubine niet goed weg en ontstaat geelzucht. Bij galstenen kunnen ook aanvallen van pijn rechtsboven in de buik ontstaan, vaak met misselijkheid of braken. Donkere urine, lichtere ontlasting en een gelige huid of gelig oogwit kunnen voorkomen als een galsteen vastzit.
Soms ontstaat geelzucht doordat rode bloedcellen sneller worden afgebroken dan normaal. Dan komt er in korte tijd veel bilirubine vrij. Ook erfelijke aanleg kan een rol spelen, zoals bij het syndroom van Gilbert. Daarbij kan iemand af en toe wat gelig zien, bijvoorbeeld bij stress, ziekte, vasten of vermoeidheid. Toch blijft het verstandig om geelzucht altijd te laten beoordelen, zeker als je het voor het eerst merkt.
Geelzucht bij baby’s
Bij pasgeboren baby’s komt geelzucht vaak voor. Veel baby’s krijgen een paar dagen na de geboorte een gele huid of geel oogwit. Dat komt doordat hun lichaam na de geboorte nog moet wennen aan het afbreken en verwerken van bilirubine. In veel gevallen trekt dit vanzelf weer weg. Het wordt bij baby’s goed gecontroleerd, omdat een te hoog bilirubinegehalte gevaarlijk kan zijn. Advies is onder andere om een baby goed te laten drinken, omdat bilirubine daardoor sneller het lichaam verlaat. Bij baby’s is het dus niet meteen reden voor paniek, maar wel reden om alert te blijven. De kraamverzorgende, verloskundige of arts let op hoe geel de baby is, of de baby goed drinkt, plast, poept en alert reageert. Als een baby suf is, slecht drinkt of steeds geler wordt, moet er snel contact worden opgenomen met een zorgverlener.
Wanneer moet je opletten?
Geelzucht is geen klacht waarbij je rustig weken moet afwachten. Omdat je zelf niet kunt zien waar de oorzaak precies zit, is het verstandig om contact op te nemen met de huisarts als je merkt dat je huid of oogwit geel wordt. Dat geldt zeker wanneer je ook donkere urine, lichte ontlasting, buikpijn, koorts, misselijkheid, jeuk, gewichtsverlies of ernstige vermoeidheid hebt. Ook als je net bent begonnen met nieuwe medicijnen, supplementen, kruidenmiddelen of vitamines is het belangrijk om de klachten serieus te nemen. Sommige middelen kunnen de lever belasten. Stop niet zomaar met voorgeschreven medicijnen, maar overleg met een arts. Dat is veiliger dan zelf gaan experimenteren.
Wat kun je zelf doen?
Bij geelzucht is de belangrijkste stap dat je laat uitzoeken wat de oorzaak is. De huisarts kan vragen stellen, lichamelijk onderzoek doen en eventueel bloedonderzoek aanvragen. Soms is een echo nodig om te kijken naar de lever, galblaas of galwegen. De behandeling hangt helemaal af van wat er gevonden wordt. Een galsteen vraagt om een andere aanpak dan een leverontsteking of leverschade door medicijnen. Wat je ondertussen zelf kunt doen, is je lever zo min mogelijk extra belasten. Drink geen alcohol zolang de oorzaak niet duidelijk is. Gebruik geen onnodige medicijnen of supplementen zonder overleg. Eet normaal en probeer genoeg te drinken, tenzij een arts iets anders adviseert. Neem geelzucht serieus, maar raak niet meteen in paniek.
Bij geelzucht wordt een bezoek aan de huisarts vanuit de basisverzekering vergoed en betaal je daarvoor geen eigen risico. Word je doorgestuurd voor bloedonderzoek, medicijnen of een specialist in het ziekenhuis, dan kan dit wel onder het eigen risico vallen.
